प्रधानमन्त्री बालेन शाहको पछिल्लो मुस्ताङ यात्रा बाहिरबाट हेर्दा सामान्य निजी तथा पारिवारिक भ्रमणजस्तो देखियो। म्याग्दीको बेनी–जोमसोम सडक हुँदै रुप्से झरना र बैसरीको पहिरो क्षेत्र पार गर्दै आफैँ गाडी चलाएर मुस्ताङ पुगेका शाहले मुक्तिनाथ दर्शन गरे र काठमाडौं फर्किए।

तर, प्रधानमन्त्रीको यो यात्रा केवल धार्मिक दर्शन र सडकको अवस्था अवलोकनमा सीमित थियो त? वा मुस्ताङ यात्राले नेपालको बदलिँदो शक्ति समीकरणबारे केही फरक संकेत पनि दिएको छ?

यही प्रश्न अहिले राजनीतिक वृत्तमा चर्चाको विषय बनेको छ।

सेनासँग बढ्दो निकटता?

पछिल्लो समय प्रधानमन्त्री शाह र नेपाली सेनाबीचको सम्बन्धलाई लिएर विभिन्न राजनीतिक तथा प्रशासनिक वृत्तमा चर्चा बढेको देखिन्छ। परम्परागत राजनीतिक दलका शीर्ष नेताहरूसँग प्रधानमन्त्रीको संवाद तुलनात्मक रूपमा सीमित देखिँदा सुरक्षा र रणनीतिक विषयमा नेपाली सेनासँग उनको सहकार्यबारे भने विभिन्न दाबी सार्वजनिक भइरहेका छन्।

मुस्ताङ आफैँमा सामान्य भूगोल होइन। चीनसँग जोडिएको कोरला नाका, सीमासुरक्षा र नेपालको रणनीतिक हितका दृष्टिले यो क्षेत्र संवेदनशील मानिन्छ। विगतमा खम्पा विद्रोह नियन्त्रणमा नेपाली सेनाले खेलेको भूमिकाका कारण पनि मुस्ताङको सुरक्षा–रणनीतिक महत्व विशेष छ।

त्यसैले प्रधानमन्त्रीको मुस्ताङ भ्रमणलाई केवल धार्मिक वा पारिवारिक यात्राका रूपमा मात्र हेर्ने कि त्यसको पछाडि सुरक्षा तथा रणनीतिक पक्ष पनि खोज्ने भन्ने बहस स्वाभाविक बनेको छ।

बालेन किन सेनातर्फ नजिकिँदैछन्?

राजनीतिक विश्लेषणको एउटा कोणले प्रधानमन्त्री शाहले परम्परागत दलहरूको राजनीतिक दबाबभन्दा बाहिर रहेर राज्यका स्थायी संस्थासँग प्रत्यक्ष समन्वय बढाउन खोजेको हुनसक्ने बताउँछ।

नेपाली सेनालाई नेपालको सबैभन्दा संगठित र अनुशासित राज्य संस्थामध्ये एक मानिन्छ। पूर्वाधार निर्माण, विपद् व्यवस्थापन, सीमासम्बन्धी विषय र राष्ट्रिय सुरक्षाका प्रश्नमा सेनाको भूमिका महत्वपूर्ण रहँदै आएको छ।

यही कारण प्रधानमन्त्री शाहले विकास, सुरक्षा र रणनीतिक महत्वका विषयमा सेनासँग सहकार्यलाई प्राथमिकता दिएको हुनसक्ने राजनीतिक वृत्तमा चर्चा छ।

तर, प्रधानमन्त्री र प्रधानसेनापतिबीच ‘अभूतपूर्व राजनीतिक गठजोड’ वा सेनाले प्रधानमन्त्रीलाई सत्तामा टिकाइरहेको भन्ने दाबीलाई पुष्टि गर्ने ठोस सार्वजनिक प्रमाण भने आवश्यक हुन्छ। त्यसैले यस्ता दाबीलाई स्रोतसहित परीक्षण गर्नु जरुरी छ।

रवि–बालेन सम्बन्ध पनि चर्चामा

नागरिक तहबाट उदाएका दुई चर्चित राजनीतिक पात्र—प्रधानमन्त्री बालेन शाह र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रवि लामिछाने—बीचको सम्बन्ध पनि पछिल्लो राजनीतिक समीकरणमा महत्वपूर्ण विषय बनेको छ।

दुवैको राजनीतिक उदय परम्परागत दलप्रतिको असन्तुष्टिबाट भएको भए पनि उनीहरूबीच बलियो राजनीतिक सहकार्य देखिएको छैन। बरु दूरी र अविश्वासको चर्चा बढी हुने गरेको छ।

त्यसैले बालेनले आफ्नो राजनीतिक आधार कसरी बलियो बनाउँदैछन् र आगामी दिनमा रवि लामिछाने तथा अन्य राजनीतिक शक्तिसँग उनको सम्बन्ध कस्तो बन्छ भन्ने विषय थप रोचक बनेको छ।

मुस्ताङबाट काठमाडौं फर्किँदा बालेनले के लिए?

मुस्ताङ यात्राको वास्तविक राजनीतिक अर्थ तत्काल निष्कर्ष निकाल्न कठिन छ। तर एउटा कुरा स्पष्ट छ—प्रधानमन्त्रीको हरेक गतिविधि अहिले सामान्य राजनीतिक यात्राभन्दा माथि उठेर शक्ति समीकरणको कोणबाट समेत हेरिन थालेको छ।

यदि नेपाली सेनासँग प्रधानमन्त्रीको समन्वय वास्तवमै पछिल्लो समय उल्लेख्य रूपमा बढेको हो भने त्यसले नेपालको आगामी राजनीतिक शक्ति सन्तुलनमा प्रभाव पार्न सक्छ।

तर यदि यो केवल नियमित सुरक्षा तथा प्रशासनिक समन्वय हो भने त्यसलाई राजनीतिक गठजोडका रूपमा व्याख्या गर्नु हतार हुनेछ।

त्यसैले अहिलेको मूल प्रश्न यही हो—

बालेनको मुस्ताङ यात्रा केवल मुक्तिनाथ दर्शन र सडक निरीक्षण थियो, वा बदलिँदो राजनीतिक शक्ति समीकरणको एउटा संकेत पनि?

यसको वास्तविक उत्तर भने आगामी दिनमा प्रधानमन्त्री, नेपाली सेना र राजनीतिक शक्तिहरूबीच देखिने व्यवहारले नै दिनेछ।